Truyền nước ở đâu

Bài viết được tư vấn chuyên môn bởi ThS.BS Vũ Tấn Phúc - Khoa Khám bệnh & nội khoa, Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Phú Quốc.

Khi có dấu hiệu sốt cao, chán ăn, cơ thể mệt mỏi, nhiều người nghĩ ngay tới việc truyền đạm [hay còn gọi là truyền dịch, truyền nước] để phục hồi sức khỏe. Tuy nhiên, việc tự ý truyền dịch có thể dẫn tới nhiều biến chứng khó lường như phù phổi, tim hay thậm chí là mất mạng do sốc phản vệ. Hãy tham khảo thông tin sau đây để biết truyền dịch là gì, cần chú ý những gì khi truyền đạm.

Truyền đạm là truyền các chất có lợi vào cơ thể để hỗ trợ điều trị bệnh hoặc phục hồi sức khỏe. Dịch truyền là các dung dịch hòa tan gồm nhiều chất khác nhau, có thể tiêm chậm hoặc truyền trực tiếp vào tĩnh mạch của người bệnh. Phần lớn dung môi sử dụng trong dịch truyền là nước cất. Ngoài ra, người ta còn có thể sử dụng một số loại dung môi khác để hòa tan dược chất.

Truyền đạm chủ yếu dành cho người bị suy kiệt hoặc mắc một số vấn đề về sức khỏe.

Truyền đạm chủ yếu dành cho người bị suy kiệt hoặc mắc một số vấn đề về sức khỏe

Hiện, có trên 20 loại dịch truyền được chia thành 3 nhóm cơ bản là:

  • Nhóm cung cấp dưỡng chất cho cơ thể [glucose các loại 5%, 10%, 20%, 30% và các dung dịch chứa vitamin, chất đạm, chất béo]. Nhóm này được sử dụng truyền đạm cho người suy nhược cơ thể, những đối tượng phẫu thuật, suy dinh dưỡng, không thể ăn được bằng đường miệng, hoặc không tiêu hóa được thức ăn,...
  • Nhóm cung cấp nước và các chất điện giải [dung dịch natri clorua 0.9%, lactate ringer, bicarbonate natri 1.4%,...] dùng cho bệnh nhân bị mất nước, mất máu khi bị tiêu chảy, ói mửa, bỏng, ngộ độc.
  • Nhóm đặc biệt [huyết tương tươi, dung dịch dextran, dung dịch chứa albumin, haes-steril, gelofusine, dung dịch cao phân tử,...] dùng trong các trường hợp bệnh nhân cần bù nhanh chất albumin hay lượng dịch tuần hoàn trong cơ thể.

Theo các chuyên gia, từng nhóm dịch truyền sẽ phù hợp với từng đối tượng khác nhau. Để tránh không xảy ra tai biến thì trước khi truyền đạm bệnh nhân cần được bác sĩ khám, xét nghiệm và kê toa phù hợp.

Bác sĩ cần xét nghiệm máu và làm nhiều thủ tục khác trước khi chỉ định truyền dịch cho bệnh nhân

Trong cơ thể của mỗi con người đều có các chỉ số trung bình trong máu, về các chất đạm, đường, muối, các chất điện giải,... Nếu một trong các chỉ số trung bình trên còn thấp hơn mức độ chỉ số bình thường cho phép thì lúc đó chúng ta mới bù đắp. Để quyết định bệnh nhân có cần truyền dịch hay không, các bác sĩ thường hay dựa vào các kết quả của xét nghiệm để thấy được trường hợp nào cần thiết và trường hợp nào chưa cần thiết để truyền bổ sung và số lượng bổ sung là bao nhiêu.

Trong một số trường hợp đặc biệt, dù chưa có kết quả xét nghiệm nhưng các bác sĩ vẫn phải cho bệnh nhân truyền đạm. Điều này xảy ra khi người bệnh bị mất nước [do nôn quá nhiều, tiêu chảy], mất máu, bị ngộ độc, suy dinh dưỡng nặng hoặc các bệnh nhân trước và sau khi phẫu thuật. Còn đối với những bệnh nhẹ thì tốt nhất không nên truyền dịch.

Nếu cơ thể bị mất nước nhưng vẫn ăn uống được thì truyền đạm không tốt bằng phương pháp bù nước qua đường uống. Cụ thể, truyền một chai glucose 5% chỉ tương đương với việc uống gần một thìa cà phê đường, truyền một chai dung dịch muối 9% chỉ như uống một bát canh nhạt.

Bác sĩ cần xét nghiệm máu và làm nhiều thủ tục khác trước khi chỉ định truyền dịch cho bệnh nhân

Tự ý truyền dịch có thể gây ra những tai biến khó lường. Đặc biệt, không phải nhân viên y tế nào cũng biết cách ứng phó trước nguy cơ tai biến, dị ứng, sốc, nhiễm khuẩn, phù não,... ở bệnh nhân.

Một số người khỏe mạnh tự ý truyền dịch để bồi bổ sức khỏe cần đặc biệt thận trọng. Các biến chứng xảy ra khi tự ý truyền dịch có thể ở dạng nhẹ hoặc nặng. Trường hợp nhẹ, người bệnh bị sưng phù, đau tại vùng tiêm truyền hoặc chán ăn vì dung mao ruột thoái hóa. Trường hợp nặng, người bệnh có thể bị viêm tĩnh mạch, bị phù tim, thận vì cơ thể buộc phải tiếp nhận lượng dinh dưỡng và lượng nước quá lớn. Đặc biệt, có trường hợp bệnh nhân bị sốc phản vệ, tử vong sau khi tự ý truyền đạm.

Do vậy, về nguyên tắc, cần lưu ý tới những vấn đề sau khi có ý định truyền đạm cho cơ thể:

  • Bệnh nhân không được tự ý đến cơ sở y tế, quầy bán dược phẩm hoặc mời dược sĩ về nhà truyền dịch khi chưa được khám, xét nghiệm các chỉ số liên quan. Thay vào đó, người bệnh chỉ truyền đạm khi có chỉ định của bác sĩ xác định rõ tình trạng cơ thể của chúng ta cần loại dịch truyền gì, liều lượng bao nhiêu.
  • Nên truyền đạm ở những cơ sở y tế có các bác sĩ chuyên môn giỏi, có dụng cụ và thiết bị xử lý phù hợp khi xảy ra tai biến, phải kiểm tra hạn dùng bộ dây truyền và túi đựng.
  • Nên truyền dịch tại các cơ sở y tế lớn, có uy tín.

Có trường hợp bệnh nhân bị sốc phản vệ, tử vong sau khi tự ý truyền đạm.

  • Trước khi truyền, cần cho chảy những giọt dịch đầu tiên ra ngoài để loại bỏ hết bọt khí trước khi cho dung dịch truyền vào mạch máu người bệnh.
  • Tuân thủ tuyệt đối các quy định trong truyền đạm về tốc độ, thời gian, liều lượng. Đồng thời, dụng cụ truyền dịch phải đảm bảo vô khuẩn tuyệt đối và bác sĩ phải thường xuyên theo dõi tình trạng của bệnh nhân.
  • Khi đang truyền dịch, nếu cơ thể có những biểu hiện bất thường như khó thở, rét run, phù chỗ tiêm,... bệnh nhân cần báo ngay cho nhân viên y tế để kịp thời xử trí, tránh những biến chứng nguy hiểm hơn.
  • Các cơ sở y tế phải có thuốc cấp cứu chống sốc để không may khi xảy ra tai biến có thể cấp cứu bệnh nhân kịp thời.
  • Khi cơ thể chán ăn, gầy yếu, người bệnh nên xem lại chế độ ăn uống, nghỉ ngơi, vận động. Trong trường hợp còn ăn uống được, thay vì truyền dịch, bạn nên bổ sung vào chế độ ăn các loại thực phẩm giàu dinh dưỡng như cá, thịt, trứng, sữa,... vì cách này tốt và an toàn hơn so với truyền đạm. Bởi vậy, với những người không quá suy yếu, còn hấp thu thức ăn qua đường tiêu hóa được thì ăn uống là cách bồi bổ cơ thể tốt nhất, vừa kinh tế, vừa an toàn.

Để được tư vấn trực tiếp, Quý Khách vui lòng bấm số 1900 232 389 [phím 0 để gọi Vinmec] hoặc đăng ký lịch khám tại viện TẠI ĐÂY. Nếu có nhu cầu tư vấn sức khỏe từ xa cùng bác sĩ Vinmec, quý khách đặt lịch tư vấn TẠI ĐÂY. Tải ứng dụng độc quyền MyVinmec để đặt lịch nhanh hơn, theo dõi lịch tiện lợi hơn

Khám sức khỏe định kỳ tại Vinmec: Bảo vệ bạn trước khi quá muộn!

XEM THÊM:

Truyền “nước biển” tại một trạm y tế phường ở Q.Tân Bình, TP.HCM - Ảnh: Nguyễn Công Thành

Ngay cả nhân viên y tế như anh T.V.P. mỗi khi tiệc tùng say bí tỉ thường vào bệnh viện truyền chai dextrose mới thấy khỏe và làm việc trở lại bình thường.

Tuy nhiên, có nhiều trường hợp truyền dịch dẫn đến nguy hiểm tính mạng và thậm chí tử vong đã được báo chí nói đến.

Chiều theo người bệnh

Nhu cầu được truyền dịch hay vô “nước biển” của người bệnh khi đến các phòng khám ngoài giờ là có thật. Thậm chí họ còn đến truyền dịch tại các nhà thuốc hoặc mời nhân viên y tế đến nhà.

Các bác sĩ là người nắm rõ khi nào người bệnh cần được vô “nước biển” và khi nào không cần thiết, hoặc thậm chí phải rất thận trọng.

Tuy nhiên, do yêu cầu của người bệnh và được tăng thu nhập mà nhiều khi thầy thuốc chiều theo ý muốn người bệnh, một hành động làm cả hai đều vui vẻ. Bởi lẽ nếu bác sĩ từ chối ý muốn được vô “nước biển” của người bệnh thì có thể họ sẽ tìm đến phòng khám khác.

Dịch truyền là loại dung dịch hòa tan chứa nhiều chất khác nhau, có thể tiêm chậm hoặc truyền trực tiếp vào tĩnh mạch. Người dân thường gọi dịch truyền nói chung là “nước biển”. Các loại dịch truyền đều là thuốc dạng đặc biệt, chỉ dùng khi được bác sĩ chỉ định.

Kỹ thuật truyền dịch tuy đơn giản nhưng chỉ nên thực hiện tại cơ sở y tế có đủ dụng cụ cấp cứu khi có tai biến xảy ra.

Cũng như các loại thuốc khác, dịch truyền chỉ hiệu quả khi được dùng đúng bệnh, đúng lúc, đúng liều. Việc lạm dụng hoặc dùng sai chỉ định có thể dẫn đến nhiều tai biến.

Vô “nước biển” đúng lúc

Người bệnh cần được truyền dịch trong các tình huống sau:

- Bồi hoàn thể tích dịch cho cơ thể bị mất như khi sốt cao, ói mửa, tiêu chảy, bỏng, chấn thương gây chảy máu...

- Cung cấp chất dinh dưỡng cho cơ thể trong trường hợp người bệnh không ăn uống được, suy kiệt, hôn mê, phẫu thuật đường ruột...

- Mượn đường truyền dịch để pha loãng thuốc đưa vào cơ thể từ từ vì có một số loại thuốc không thể tiêm thẳng và nhanh vào mạch máu.

- Bồi hoàn các chất điện giải như natri, kali, canxi, chlor... Các chất này thường được phát hiện thiếu hụt khi làm xét nghiệm máu.

Trong cơ thể mỗi người đều có các chỉ số trung bình trong máu về các chất đạm, đường, các chất điện giải... Nếu các chất vừa kể có chỉ số trung bình thấp hơn mức bình thường thì lúc đó chúng ta mới bù đắp. Vô “nước biển” trong những tình huống như vậy thường người bệnh thấy khỏe hơn.

Tuy nhiên, nếu bị bệnh mãn tính như suy tim, suy thận, xơ gan... mà người bệnh yêu cầu truyền dịch có thể dẫn đến nguy hiểm tính mạng do quá tải tuần hoàn.

Những trường hợp người bệnh thấy có triệu chứng “sơ sơ” như sốt, mệt, nhức đầu, thở hơi khó... khi truyền dịch thấy bệnh tình nặng lên hoặc thậm chí tử vong là do hai khả năng: sốc dịch truyền hoặc do tai biến, do bệnh tiềm ẩn nguy hiểm nhưng chưa được chẩn đoán và điều trị đúng nên diễn tiến đến tử vong chứ không liên quan đến việc truyền dịch.

Người bệnh không nên nghĩ truyền dịch là biện pháp tối ưu cho sức khỏe. Việc truyền dịch chỉ an toàn khi có chỉ định của bác sĩ và được tiến hành tại nơi có đủ các phương tiện xử lý cấp cứu.

Cần tuân thủ tuyệt đối các quy định trong truyền dịch về tốc độ, thời gian, số lượng, dụng cụ phải đảm bảo vô khuẩn tuyệt đối. Người bệnh cần được theo dõi thật sát để cấp cứu kịp thời nếu có tai biến xảy ra.

3 nhóm dịch truyền

Hiện có trên 20 loại dịch truyền được chia thành ba nhóm cơ bản sau:

- Nhóm cung cấp chất dinh dưỡng cho cơ thể, dùng trong các trường hợp nuôi ăn đường tĩnh mạch, suy kiệt, ăn uống kém: glucose các loại 5%, 10%, 20%, 30% và các dung dịch chứa chất đạm, chất béo và vitamin.

- Nhóm cung cấp nước và các chất điện giải, dùng trong trường hợp mất máu, mất nước như chấn thương, tiêu chảy, bỏng, ói mửa... Đó là các dung dịch lactate ringer, natri clorua 0,9%, natri bicarbonate...

- Nhóm đặc biệt như huyết tương tươi, dung dịch chứa albumin, dung dịch dextran, haes-steril, gelofusin hay dung dịch cao phân tử... dùng trong các trường hợp cần bù nhanh chất albumin hoặc lượng dịch tuần hoàn trong cơ thể.

BS NGUYỄN THANH HẢI

Video liên quan

Chủ Đề